معرفی کتاب «انسان‌گرایی اجتماعی؛ مابعدالطبیعه جدید» | برایان الیس | ترجمه ابراهیم دادجو

کتاب «انسان‌گرایی اجتماعی؛ مابعدالطبیعه جدید» نوشته برایان الیس و ترجمه ابراهیم دادجو که توسط نشر معارف منتشر شده است، یکی از مهم‌ترین و در عین حال کم‌نظیرترین آثار فلسفی معاصر در حوزه فلسفه علوم انسانی و فلسفه علوم اجتماعی به شمار می‌آید. این کتاب به تبیین و بسط یکی از جریان‌های نوظهور فلسفی با عنوان ذات‌گرایی جدید می‌پردازد؛ جریانی که در سه تا چهار دهه اخیر شکل گرفته و هنوز برای بسیاری از مخاطبان فلسفه ناشناخته مانده است.

ذات‌گرایی جدید و جایگاه برایان الیس

ذات‌گرایی جدید، رویکردی فلسفی است که تلاش می‌کند برخلاف جریان‌های غالب مدرن، بار دیگر «ذات» و «ذاتیات» را به کانون تحلیل‌های فلسفی بازگرداند. برایان الیس را می‌توان یکی از چهره‌های اصلی و رهبران این جریان دانست؛ فیلسوفی که با دو اثر مهم خود یعنی «ذات‌گرایی علمی» و «انسان‌گرایی اجتماعی؛ مابعدالطبیعه جدید»، چارچوب نظری این مکتب را در دو حوزه متفاوت بنیان‌گذاری کرده است.

در حالی که کتاب «ذات‌گرایی علمی» ناظر به فلسفه علم است، کتاب حاضر نمایانگر بسط ذات‌گرایی جدید در قلمرو علوم انسانی و علوم اجتماعی است و از این جهت جایگاهی منحصربه‌فرد دارد.

اهمیت و ضرورت کتاب «انسان‌گرایی اجتماعی»

این اثر را می‌توان تنها کتابی دانست که تاکنون به‌صورت منسجم و نظام‌مند، نظریه ذات‌گرایی جدید را در عرصه فلسفه علوم انسانی و اجتماعی صورت‌بندی کرده است. الیس در این کتاب، به‌جای پرداختن صرف به مسائل پراکنده، از مبانی متافیزیکی آغاز می‌کند و سپس بر اساس این مبانی، به بررسی مسائل، لوازم و پیامدهای اخلاقی، سیاسی و اجتماعی می‌پردازد.

او هرچند به موضوعاتی مانند دولت رفاه، اخلاق و سیاست اشاره می‌کند، اما هدف اصلی‌اش تحلیل موردی این مفاهیم نیست؛ بلکه در پی آن است که نظریه‌ای بنیادین و نو در فلسفه اخلاق، فلسفه سیاست و به‌طور کلی در فلسفه علوم انسانی و اجتماعی بنا نهد.

نقد نظریه‌های رایج و ارائه بدیلی بنیادین

برایان الیس در این کتاب با رویکردی انتقادی، از یک‌سو ایدئالیسم عقلانی کانت و از سوی دیگر هر دو نظریه سوسیالیسم و کاپیتالیسم را به چالش می‌کشد. او معتقد است که این نظریه‌ها، علی‌رغم تفاوت‌های ظاهری، از درک عمیق ذاتیات و فطریات انسان ناتوان مانده‌اند.

الیس بر اساس ذاتیات، فطریات و ایده‌آل‌های اجتماعی برخاسته از ذات انسانی، به نظریه‌ای می‌رسد که آن را «انسان‌گرایی اجتماعی» یا «ایدئالیسم اجتماعی» می‌نامد. از نظر او، این نظریه نه حد وسطی میان سوسیالیسم و کاپیتالیسم، بلکه چارچوبی کاملاً مستقل و مبتنی بر سرشت انسانی است.

مخاطبان کتاب

کتاب «انسان‌گرایی اجتماعی؛ مابعدالطبیعه جدید» اثری تخصصی و عمیق است و بیش از همه برای مخاطبان زیر مناسب است:

• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه
• علاقه‌مندان فلسفه علوم انسانی و اجتماعی
• پژوهشگران حوزه فلسفه اخلاق و فلسفه سیاست
• مخاطبانی که به نظریه‌های بدیل در برابر لیبرالیسم و سوسیالیسم علاقه‌مندند

این کتاب، با ارائه چارچوبی نو در فهم انسان و جامعه، تلاشی جدی برای بازاندیشی مبانی نظری علوم انسانی در دنیای معاصر به شمار می‌آید.