زندگی زیباست ؛ شهید آوینی
روایتی از حیات شهید سید مرتضی آوینی

کتاب زندگی زیباست؛ روایتی از حیات شهید سید مرتضی آوینی

«زندگی زیباست؛ روایتی از حیات شهید سید مرتضی آوینی» نوشته سیدعباس سیدابراهیمی، از جمله آثاری است که تلاش می‌کند تصویری جامع و نزدیک به واقعیت از زندگی، شخصیت، اندیشه و مسیر فرهنگی و هنری شهید سید مرتضی آوینی ارائه دهد. این کتاب توسط نشر معارف منتشر شده و با روایتی مستند و داستانی، زندگی سید اهل قلم را از خلال خاطرات، روایت‌ها و گفت‌وگو با افرادی که در دوره‌های مختلف با او ارتباط داشته‌اند، دنبال می‌کند.

ویژگی مهم این کتاب آن است که نویسنده برای ترسیم شخصیت آوینی تنها به منابع مکتوب و روایت‌های مشهور بسنده نکرده و تلاش کرده است سراغ طیف گسترده‌ای از کسانی برود که او را از نزدیک می‌شناختند؛ از اعضای خانواده و نزدیکان گرفته تا همکاران و دوستانش. نتیجه، روایتی چندوجهی از انسانی است که آثارش برای چند نسل، بخشی از ادبیات و هنر انقلاب اسلامی را شکل داده است.

مفصل‌ترین روایت از زندگی شهید آوینی

کتاب در مقدمه خود به انگیزه اصلی نویسنده برای آغاز این پروژه اشاره می‌کند. سیدعباس سیدابراهیمی در ابتدا به دنبال اثری بود که زندگی شهید آوینی را بر پایه یک تحقیق جامع و از زوایای مختلف روایت کرده باشد؛ اما با جست‌وجو متوجه می‌شود چنین اثری در دسترس نیست. همین خلأ، او را به این نتیجه می‌رساند که خود دست به کار شود و زندگی آوینی را با یک تحقیق گسترده بازسازی کند.

این پژوهش از اسفند سال ۱۳۹۰ آغاز شد و حدود یک سال به طول انجامید. نویسنده در این مسیر تلاش کرد افرادی را که به نحوی با زندگی و فعالیت‌های آوینی ارتباط داشتند، شناسایی کند و از روایت آنها برای تکمیل تصویر این شخصیت استفاده کند.

روایتی برآمده از خاطرات نزدیکان آوینی

یکی از مهم‌ترین نقاط قوت «زندگی زیباست»، استفاده از خاطرات و گفت‌وگوهای افرادی است که آوینی را در موقعیت‌های مختلف زندگی دیده‌اند. همسر، فرزندان، پدر، خواهر و برادران، بستگان، دوستان و برخی همکاران نزدیک او از جمله کسانی هستند که روایت‌هایشان در شکل‌گیری این تصویر نقش داشته است.

البته این کار همیشه ساده نبوده است. نویسنده در مقدمه توضیح می‌دهد که برخی از نزدیکان شهید آوینی حتی سال‌ها پس از شهادتش نیز حاضر به گفت‌وگو درباره او نبودند. همین مسئله، روند تحقیق را دشوارتر می‌کرد؛ اما در کنار آن، افرادی نیز بودند که پیش‌تر خاطراتشان منتشر شده بود یا فرصت گفت‌وگو و ثبت روایت‌هایشان را در اختیار نویسنده قرار دادند.

به همین دلیل، کتاب فقط حاصل یک گردآوری ساده نیست؛ بلکه حاصل جست‌وجو، تحقیق، گفت‌وگو و کنار هم قرار دادن روایت‌های متعدد برای رسیدن به تصویری کامل‌تر از زندگی شهید آوینی است.

آوینی فراتر از «روایت فتح»

برای بسیاری از مردم، نام سید مرتضی آوینی با روایت فتح، موسیقی ماندگار این مجموعه و صدای آشنای او گره خورده است. اما زندگی آوینی بسیار گسترده‌تر از تصویری است که تنها از مستندساز و راوی دفاع مقدس در ذهن مخاطب شکل گرفته است.

«زندگی زیباست» تلاش می‌کند وجوه مختلف این شخصیت را در کنار هم قرار دهد؛ از دوران کودکی و شکل‌گیری شخصیت او تا فعالیت‌های هنری و فرهنگی، روابط خانوادگی، دغدغه‌های فکری و اجتماعی و مسیری که سرانجام به شهادت او انجامید.

این نگاه چندوجهی کمک می‌کند خواننده، آوینی را نه صرفاً به‌عنوان یک چهره شناخته‌شده فرهنگی، بلکه به‌عنوان انسانی با مجموعه‌ای از تجربه‌ها، انتخاب‌ها، دغدغه‌ها و باورها بشناسد.

خاطراتی که شخصیت واقعی آوینی را نشان می‌دهند

یکی از جذابیت‌های کتاب، همین جزئیات و خاطراتی است که شخصیت آوینی را در زندگی روزمره نمایان می‌کند. برای خواننده‌ای که در دوران حیات او زندگی نکرده، این خاطرات فرصتی فراهم می‌کنند تا سبک رفتار، نوع نگاه و شیوه مواجهه او با مسائل مختلف را بهتر درک کند.

در یکی از این خاطرات، آوینی را در تهران و در محل سازمان صداوسیما می‌بینیم؛ جوانی سی‌وچند ساله که برخلاف فضای معمول، همچنان اورکت جبهه‌ای بر تن دارد. وقتی جوانی درباره پوشش او سؤال می‌کند، پاسخ آوینی نشان می‌دهد که جنگ و رزمندگان برای او صرفاً موضوعی مربوط به گذشته نیستند و حتی در آرامش زندگی شهری نیز خود را موظف می‌دانست یاد و مسئله جبهه را زنده نگه دارد.

چنین روایت‌هایی، بیش از آنکه صرفاً اطلاعاتی درباره یک شخصیت تاریخی ارائه کنند، به خواننده اجازه می‌دهند رفتار و جهان ذهنی او را در موقعیت‌های واقعی زندگی لمس کند.

صراحت و مطالبه‌گری در زندگی شهید آوینی

در بخش دیگری از خاطرات، وجه دیگری از شخصیت او دیده می‌شود؛ صراحت در نقد مسائل فرهنگی و ایستادن بر سر دیدگاه‌هایش. نویسنده نمونه‌هایی از این روحیه را در مواجهه آوینی با مدیران و مسئولان فرهنگی روایت می‌کند.

یکی از برش‌های کتاب مربوط به شنبه ۱۶ آبان ۱۳۷۱ است؛ دوره‌ای که بحث‌های فرهنگی و اختلاف نظرهای آوینی با مسئولان وقت در روایت نویسنده بازتاب پیدا می‌کند. این خاطره تصویری از شخصیتی ارائه می‌دهد که در عین ارتباط ساده و صمیمی با جوانان، در برابر آنچه از نظر خود نادرست می‌دانست، اهل سکوت نبود.

در این روایت‌ها، خاکی بودن، پاسخ‌گویی به جوانان، صراحت و مطالبه‌گری در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و تصویری واقعی‌تر از منش شهید آوینی می‌سازند.

سیدعباس سیدابراهیمی؛ نویسنده و مستندساز

سیدعباس سیدابراهیمی نویسنده، کارگردان و مستندساز ایرانی است که بخشی از فعالیت خود را به روایت زندگی شهید سید مرتضی آوینی اختصاص داده است. مجموعه مستند «آقا مرتضی» به کارگردانی او و تهیه‌کنندگی مهدی مطهر نیز به زندگی شهید آوینی پرداخته است.

این سابقه، در کتاب «زندگی زیباست» نیز خود را در شیوه روایت نشان می‌دهد؛ روایتی که تلاش دارد با استفاده از اسناد، خاطرات و گفت‌وگوهای متعدد، شخصیت موردنظر را از زوایای گوناگون بررسی کند.

از آغاز زندگی تا روزهای پایانی

«زندگی زیباست» روایت خود را به یک مقطع خاص از زندگی شهید آوینی محدود نمی‌کند. مخاطب با مسیر زندگی او و فراز و نشیب‌های مختلفی روبه‌رو می‌شود که در شکل‌گیری شخصیت فکری و فرهنگی او مؤثر بوده‌اند.

در پایان نیز روایت به روزهای شهادت نزدیک می‌شود؛ روزهایی که در کنار تلخی فقدان، خاطرات دوستان و شهدای پیش از او نیز دوباره زنده می‌شوند. این بخش‌ها تصویری عاطفی از پایان زندگی مردی ارائه می‌کنند که نامش با فرهنگ، هنر، دفاع مقدس و روایتگری گره خورده است.

چرا کتاب زندگی زیباست را بخوانیم؟

اگر شناخت شهید آوینی برای شما تنها به آثار روایت فتح، نوشته‌ها و چند تصویر شناخته‌شده محدود است، این کتاب می‌تواند نگاه کامل‌تری به او بدهد. «زندگی زیباست» به سراغ بخش‌هایی از زندگی او می‌رود که معمولاً کمتر در روایت‌های عمومی دیده می‌شوند و تلاش می‌کند شخصیت او را از خلال خاطرات کسانی بازسازی کند که او را از نزدیک می‌شناختند.

همین ویژگی باعث شده کتاب برای علاقه‌مندان به شهید آوینی، پژوهشگران حوزه فرهنگ و هنر انقلاب، علاقه‌مندان به تاریخ معاصر و خوانندگان کتاب‌های زندگی‌نامه و خاطرات جذاب باشد.

زندگی زیباست؛ برای شناخت انسانی که پشت آثارش ایستاده بود

شناخت شهید سید مرتضی آوینی تنها با مرور آثار او کامل نمی‌شود. برای فهم بهتر آن آثار، باید انسان پشت آنها را نیز شناخت؛ انسانی با تجربه‌ها، دغدغه‌ها، روابط، انتخاب‌ها و باورهای خاص خود.

«زندگی زیباست» تلاشی برای همین شناخت است؛ روایتی مستند و داستانی که با تکیه بر خاطرات و گفت‌وگوهای فراوان، مخاطب را به دل زندگی شهید آوینی می‌برد و تصویری نزدیک‌تر از سید مرتضی آوینی، اندیشمند و هنرمند برجسته انقلاب اسلامی پیش روی او قرار می‌دهد.

از شما بازدیدکننده محنرم دعوت می‌شود تا کتاب ماجرای فکر آوینی و داستان فراموشی به قلم آقای دکتر وحید یامین پور را نیر مطالعه بفرمایید.